ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ระบบขนส่งทางรางของประเทศไทยได้ขยายตัวอย่างต่อเนื่องทั้งรถไฟ รถไฟฟ้า และระบบขนส่งสินค้าทางราง เพื่อให้การพัฒนาเหล่านี้ดำเนินไปอย่างมีทิศทางเดียวกัน และมีมาตรฐาน จึงได้มีการจัดทำ “มาตรฐานการขนส่งทางราง” (มขร.) ขึ้น เพื่อใช้เป็นกรอบอ้างอิงทางเทคนิคและความปลอดภัยในการออกแบบ ก่อสร้าง และดำเนินงานระบบรางของประเทศอย่างเป็นระบบและสอดคล้องกับมาตรฐานสากล
มาตรฐานการขนส่งทางรางคืออะไร
มาตรฐานการขนส่งทางราง คือแนวทางกลางที่ใช้กำหนดวิธีการออกแบบ ก่อสร้าง และดำเนินงานระบบราง เพื่อให้ทุกส่วนทำงานสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ขบวนรถ โครงสร้างพื้นฐานด้านงานโยธา ระบบอาณัติสัญญาณ ระบบไฟฟ้า จนถึงการเดินรถและความปลอดภัยของผู้ใช้บริการ
กล่าวได้ว่ามาตรฐานเหล่านี้เป็นเหมือน “มาตรฐานกลาง” ที่ทำให้การดำเนินงานของหน่วยงานและผู้ประกอบการเป็นไปในทิศทางเดียวกัน และสามารถพัฒนาไปสู่ระดับสากลได้อย่างมั่นคง
ปัจจุบัน กรมการขนส่งทางรางได้จัดทำ มาตรฐานระบบขนส่งทางรางจำนวน 39 ฉบับ ครอบคลุม 6 หมวดหลัก ได้แก่ มาตรฐานด้านเครื่องกลและตัวรถขนส่งทางราง (Rolling Stock (R)) โครงสร้างพื้นฐานด้านงานโยธา (Civil Work (C)) ระบบไฟฟ้า (Electrification (E)) ระบบอาณัติสัญญาณ (Signaling & Communication (SC)), การเดินรถ (Operation (O)) และ ความปลอดภัย (Safety (S)) แต่ละหมวดมีรายละเอียดและวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกัน ดังนี้
หมวด Rolling Stock (R) — มาตรฐานด้านเครื่องกลและตัวรถขนส่งทางราง
หมวดนี้มุ่งเน้นเรื่อง “ขบวนรถและส่วนประกอบของรถไฟ” เพื่อให้มั่นใจว่ารถทุกคันที่ให้บริการมีความปลอดภัย แข็งแรง และให้ความสะดวกสบายแก่ผู้โดยสาร ครอบคลุมตั้งแต่โครงสร้างรถ ระบบเบรก ไปจนถึงการออกแบบห้องขับและระบบขนส่งผู้โดยสารอัตโนมัติ
1. มขร-R-001-2563 มาตรฐานการทดสอบรถโบกี้บรรทุกตู้สินค้า (Bogie Container Flat Wagon)
2. มขร-R-002-2564 มาตรฐานแนะนำคุณลักษณะรถขนส่งทางราง (Recommended General Standard for Rolling Stock)
3. มขร-R-003-2565 มาตรฐานข้อกำหนดการออกแบบโครงสร้างสำหรับรถโบกี้บรรทุกตู้สินค้า
4. มขร-R-004-2566 มาตรฐานระบบปรับอากาศรถขนส่งทางรางในเมืองและชานเมือง – การกำหนดปัจจัยความสบาย
5. มขร-R-005-2566 ข้อกำหนดสมรรถนะของโครงสร้างป้องกันการชนในรถขนส่งทางราง (Crashworthiness Requirements)
6. มขร-R-006-2566 มาตรฐานวิธีการตรวจวัดล้อรถไฟชนิดคอนทัวร์วิฑูรด้วยเครื่องมือ MR1-2246/1
7. มขร-R-007-2567 มาตรฐานระบบขนส่งผู้โดยสารอัตโนมัติด้านเครื่องกลและตัวรถ
8. มขร-R-008-2567 มาตรฐานการป้องกันอันตรายจากระบบไฟฟ้าสำหรับรถขนส่งทางราง
9. มขร-R-009-2568 มาตรฐานด้านขนาด มิติ และการจัดวางอุปกรณ์ในห้องขับรถขนส่งทางราง
หมวด Civil Work (C) — มาตรฐานด้านโครงสร้างทางและงานโยธา
เป็นหมวดที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบและก่อสร้างทางรถไฟ ราง สะพาน อุโมงค์ และโครงสร้างพื้นฐานต่าง ๆ เพื่อให้โครงสร้างของระบบรางทั้งหมดมีความมั่นคง แข็งแรง และปลอดภัยต่อการใช้งานในระยะยาว
1. มขร-C-001-2564 มาตรฐานการแบ่งประเภททางรถไฟ (Track Classification)
2. มขร-C-002-2564 มาตรฐานการออกแบบทางรถไฟชนิดไม่มีหินโรยทาง (Ballastless Track Design)
3. มขร-C-003-2564 มาตรฐานการตรวจสอบความเสียหายของรางรถไฟ (Rail Inspection)
4. มขร-C-004-2565 มาตรฐานรางเชื่อมยาว (Continuous Welded Rail)
5. มขร-C-005-2566 มาตรฐานองค์ประกอบทางรถไฟ (Track Components)
6. มขร-C-006-2566 มาตรฐานเปลี่ยนผ่านบนทางรถไฟ (Railway Track Transition Zone)
7. มขร-C-007-2566 มาตรฐานการออกแบบทางรถไฟชนิดมีหินโรยทาง (Ballasted Track Design)
8. มขร-C-008-2566 มาตรฐานระบบระบายน้ำบนทางรถไฟสำหรับระบบขนส่งทางรางระหว่างเมือง
9. มขร-C-009-2566 มาตรฐานการซ่อมบำรุงทางของรถไฟสายประธาน
10. มขร-C-010-2567 มาตรฐานระบบขนส่งผู้โดยสารอัตโนมัติด้านโครงสร้างพื้นฐานและงานโยธา
11. มขร-C-011-2567 มาตรฐานพิกัดโครงสร้างทางรถไฟ (Structure Gauge)
12. มขร-C-012-2567 มาตรฐานออกแบบและวางแนวเส้นทาง สำหรับทางขนาด 1,435 มิลลิเมตร
13. มขร-C-013-2568 มาตรฐานทางตัดผ่านต่างระดับระหว่างทางรถไฟกับถนน (Grade Separated Crossing)
14. มขร-C-014-2568 มาตรฐานการป้องกันโครงสร้างสะพานรถไฟจากการชนโดยยานพาหนะทางถนน
หมวด Electrification (E) — มาตรฐานระบบไฟฟ้า
หมวดนี้ว่าด้วยระบบไฟฟ้าที่ใช้จ่ายพลังงานให้กับขบวนรถและอุปกรณ์ต่าง ๆ รวมถึงการป้องกันและตรวจสอบความปลอดภัยทางไฟฟ้า เพื่อให้ระบบจ่ายไฟในระบบรางมีความเสถียรและปลอดภัยสูงสุด
1. มขร-E-001-2564 มาตรฐานการต่อลงดินและการต่อฝากบนโครงข่ายรถไฟสายประธาน
2. มขร-E-002-2564 มาตรฐานระบบการจ่ายไฟฟ้ากระแสสลับ
3. มขร-E-003-2564 มาตรฐานรูปแบบการต่อหม้อแปลง
4. มขร-E-004-2566 มาตรฐานระบบควบคุมและเก็บข้อมูล (SCADA) สำหรับระบบไฟฟ้ากระแสสลับบนโครงข่ายรถไฟสายประธาน
5. มขร-E-005-2568 มาตรฐานความเข้ากันได้ทางแม่เหล็กไฟฟ้าของระบบราง (Railway Electromagnetic Compatibility)
หมวด Signaling & Communication (SC) — มาตรฐานระบบอาณัติสัญญาณ
หมวดนี้เป็นหัวใจของความปลอดภัยในการเดินรถ เพราะระบบสัญญาณเป็นกลไกควบคุมให้ขบวนรถแต่ละขบวนทำงานอย่างสัมพันธ์กัน ป้องกันการชน และช่วยให้การเดินรถเป็นไปตามแผนเวลา
1. มขร-SC-001-2564 มาตรฐานระบบบังคับสัมพันธ์บนโครงข่ายรถไฟสายประธาน (Interlocking System)
2. มขร-SC-002-2565 มาตรฐานระบบป้องกันเหตุอันตรายของขบวนรถโดยอัตโนมัติ (Automatic Train Protection System)
3. มขร-SC-003-2566 มาตรฐานระบบควบคุมอาณัติสัญญาณจากศูนย์กลางบนโครงข่ายสายประธาน (Centralized Traffic Control)
4. มขร-SC-004-2566 มาตรฐานการซ่อมบำรุงระบบอาณัติสัญญาณและระบบโทรคมนาคมของรถไฟสายประธาน
5. มขร-SC-005-2567 มาตรฐานระบบขนส่งผู้โดยสารอัตโนมัติด้านระบบอาณัติสัญญาณ
6. มขร-SC-006-2567 มาตรฐานระบบควบคุมอาณัติสัญญาณจากศูนย์กลางสำหรับโครงข่ายรถไฟฟ้าในเมือง
หมวด Operation (O) — มาตรฐานด้านการเดินรถ
มาตรฐานนี้เพื่อให้การดำเนินงานของระบบรางเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อม
1. มขร-O-001-2565 มาตรฐานการขนส่งสินค้าอันตรายทางรถไฟ (Carriage of Dangerous Goods by Rail)
2. มขร-O-002-2566 มาตรฐานพื้นที่กองเก็บถังขนส่งก๊าซธรรมชาติเหลวในลานกองเก็บตู้สินค้า (LNG ISO Container Tank Storage Area)
หมวด Safety (S) — มาตรฐานด้านความปลอดภัย
เป็นหมวดที่ครอบคลุมการดูแลความปลอดภัยของบุคลากรและระบบ โดยเฉพาะในเขตปฏิบัติงานและระบบรางอัตโนมัติ รวมถึงความปลอดภัยทางไซเบอร์ ซึ่งเป็นประเด็นใหม่ที่สำคัญในยุคดิจิทัล
1. มขร-S-001-2564 มาตรฐานความปลอดภัยในการทำงานบนทางรถไฟฟ้าในระบบรถไฟฟ้าทางหลักในเขตเมือง
2. มขร-S-002-25xx มาตรฐานความปลอดภัยไซเบอร์ในระบบราง (Cyber-security in Railway)
3. มขร-S-003-2567 มาตรฐานความปลอดภัยทั่วไปของระบบขนส่งผู้โดยสารอัตโนมัติ
มาตรฐานการขนส่งทางราง (มขร.) คือ รากฐานที่ทรงพลังของการพัฒนาระบบรางไทยเพราะทุกขบวนรถที่วิ่ง ทุกรางรถไฟที่สร้าง และทุกระบบที่ควบคุม ล้วนยึดโยงอยู่กับมาตรฐานเหล่านี้ กรมการขนส่งทางรางจึงมุ่งมั่นพัฒนามาตรฐานอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ประเทศไทยมีระบบรางที่ ปลอดภัย มั่นใจและก้าวทันโลกในทุกมิติของการเดินทาง
สนใจดูรายละเอียดของทุกมาตรฐานในรูปแบบฉบับเต็มทั้ง 39 ฉบับ ได้ที่นี่เลย
https://www.drt.go.th/standard
หน่วยงานที่ประกาศ
กลุ่มประชาสัมพันธ์
